Religia i polityka w epoce głębokiej mediatyzacji, cyfrowego wrzucenia i konsumpcji diety medialnej
Procesy głębokiej mediatyzacji (deep mediatization) traktowane są jako zaawansowany etap mediatyzacji, w którym wszystkie elementy naszego świata społecznego są ściśle powiązane z mediami cyfrowymi i ich podstawową infrastrukturą. Jest to zaawansowany proces mediatyzacji nurtu konstruktywistycznego, który petryfikuje wizję pokolenia „cyfrowych tubylców” wynikający z nieodnotowywanego wcześniej silnego osadzenia mediów w procesach społecznych. W procesach głębokiej mediatyzacji kluczowa jest nie logika instytucji medialnej, ale odbiorca, który media traktuje w perspektywie przekazywanych treści i technologii medialnej. Jest to proces zmienny i nieustannie redefiniowany. Z kolei koncepcja cyfrowego wrzucenia (digital thrownness) jest filozoficzną próbą określenia kondycji człowieka, jego poszukiwań sensu i bezpieczeństwa w perspektywie wszechotaczającej go technologii cyfrowej. W perspektywie cyfrowej ekologii, nieuchwytnego działania algorytmów i szybkich zmian technologicznych, ludzkie życie, poczucie czasu, bycia, pamięci, przestrzeni, tożsamości i śmierci staje się uwikłane coraz bardziej w infrastrukturę cyfrową. Jak zauważa Amanda Lagerkvist, nawiązując do myśli Martina Heideggera, człowiek wrzucony zostaje w cyfrową egzystencję, gdzie ambiwalentnym i ogromnym wyzwaniem jest uchwycenie własnej kruchej egzystencjalnej sytuacji, m.in. funkcjonując pośród technologii mediów społecznościowych silnie kształtujących praktyki komunikacyjne, pamięć i tożsamość. W tej perspektywie współczesne media stają się mediami egzystencjalnymi odnoszącymi się do czterech klasycznych Heideggerowskich tematów: śmierci związanej z czasem i bytem oraz bycia-w-świecie i bycia-z-innymi (death, time, being there i being-in- and-with). Koncepcja diety medialnej (media diet) dotyczy regularnego zestawu źródeł medialnych, z których korzystają użytkownicy, celem uzyskania dostępu do wiadomości i informacji politycznych. W dobie narastającego znaczenia infrastruktury cyfrowej odnotowuje się petryfikację określonych zachowań jednostek w Internecie (m.in. odwiedzanie tych samych witryn internetowych, poszukiwanie określonych informacji). Celem projektu jest analiza wpływu mediów tradycyjnych i platform społecznościowych na życie obywateli i instytucji w epoce cyfrowej. W badaniach podjęto refleksję nad tożsamością człowieka w kontekście religijności i uczestnictwa w życiu społeczno-politycznym oraz nad relacją między religią a polityką z uwzględnieniem dialogu i respektowania godności człowieka.
Projekt ma charakter zasadniczo medioznawczy, choć korzysta z osiągnięć innych dyscyplin naukowych. Nauki o komunikacji społecznej i mediach dostarczają narzędzi do analizy procesów głębokiej mediatyzacji. Nauki o polityce umożliwiają badanie komunikacji politycznej, relacji państwo-Kościół oraz instrumentalizacji religii w sferze publicznej. Socjologia religii pozwala uchwycić przemiany religijności w środowisku cyfrowym, w tym zmiany autorytetu religijnego i form wspólnot. Projekt korzysta także z socjologii i psychologii społecznej, analizując tożsamości, emocje, polaryzację i bańki informacyjne, ale także z etyki i filozofii, które umożliwiają refleksję normatywną nad pluralizmem, wolnością religijną i odpowiedzialnością mediów, jak również z nauk o bezpieczeństwie, ponieważ analizuje zjawiska wpływające na bezpieczeństwo społeczne, informacyjne i kulturowe.
Do zagadnień szczegółowych podjętych w projekcie należą m.in. następujące: Kościół i denominacje religijne wobec rozwoju sztucznej inteligencji; implikacje deontologiczne koncepcji głębokiej mediatyzacji dla odbiorców mediów i platform; edukacja religijna i edukacja medialna; dziennikarstwo jakościowe w epoce dezinformacji.
W projekcie uczestniczą badacze reprezentujący ośrodki naukowe w Polsce, Niemczech, Włoszech i Chorwacji. Wyniki badań zostaną zaprezentowane w wydaniu specjalnym Polish Journal of Political Science (special issue 2027).
Czas realizacji projektu: 1.02.2026-1.03.2027
Zespół projektowy:
Kierownik projektu: Dr hab. Rafał Leśniczak, prof. UKSW (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie)
Zespół badawczy:
Dr hab. Cezary Smuniewski, prof. UW (Uniwersytet Warszawski)
Dr hab. Agnieszka Łukasik-Turecka, prof. KUL (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)
Prof. Matilda Kolić Stanić (University of Slavonski Brod, Chorwacja)
Prof. Giovanni Tridente (Pontificia Universita della Santa Croce, Włochy)
Prof. Juan Narbona (Pontificia Universita della Santa Croce, Włochy)
Prof. dr hab. Janusz Surzykiewicz (Katholische Universität Eichstätt-Ingolstadt, Niemcy)
Dr. theol. Dr. phil. Mariusz Chrostowski (Bergische Universität Wuppertal, Niemcy)
Prof. Erasmo Storace (Universita’ Insubria Varese-Como, Włochy)
Prof. Luca Daris (Universita’ Insubria Varese-Como, Włochy)
